Senaryo yazmak isteyen birçok kişi aynı yerde takılır: ne yazacağını bilmez. Oysa fikir bulmak ilham beklemekle değil, bakmayı öğrenmekle ilgilidir. Senaryo yazmaya nereden başlamalı sorusunun cevabı da büyük bir fikirde değil, küçük ve somut bir merakta saklıdır. Aşağıda fikir bulmanın uygulanabilir yollarını, bir fikri nasıl sınayacağını ve ilk sayfaya nasıl geçeceğini bulacaksın.
İyi bir senaryo fikri nedir?
Senaryo fikri, bir konudan fazlasıdır. "Yalnızlık" bir konudur; "otuz yıldır aynı apartmanda çalışan bir kapıcının, binanın yıkılacağını öğrendiği hafta" ise bir fikirdir. Fark şurada: fikirde bir karakter, bir durum ve bir sorun vardır. İyi bir fikir seni merak ettirir. Bu kapıcı ne yapacak? Kime söyleyecek? Kendi geleceğini mi, sakinleri mi düşünecek?
Kendine şu soruyu sor: Bu fikri okuyan biri "sonra ne oldu?" diye sorar mı? Soruyorsa elinde bir başlangıç var.
Senaryo fikri nasıl bulunur?
1. Kendi hayatına bak, ama birebir değil
Yaşadığın şeyler, duyduğun hikâyeler, aile sofrasında anlatılan olaylar zengin bir malzemedir. Ancak yaşadığını olduğu gibi yazmak çoğu zaman işe yaramaz; gerçek hayat dramatik yapıya uymaz. Bir anıdan duyguyu al, olayları değiştir. Babanla yaşadığın bir küslüğün duygusunu, iki iş ortağı arasında geçen bambaşka bir hikâyeye taşıyabilirsin.
2. Ya şöyle olsaydı diye sor
Gündelik bir durumu al ve bir şeyini değiştir. Ya bir postacı, dağıttığı mektupları okumaya başlasaydı? Ya bir düğün fotoğrafçısı, çektiği her fotoğrafta aynı yabancıyı görseydi? Bu soru, sıradan olanı hikâyeye çevirmenin en eski yoludur.
3. Bir karakterden başla
Bazen hikâye bir insanla gelir. Otobüste gördüğün, sürekli saatine bakan yaşlı kadın nereye yetişmeye çalışıyor? Bir karakteri merak ettiğinde ona bir istek ve bir engel ver; hikâye kendiliğinden kıpırdamaya başlar.
4. Bir mekândan başla
Bazı mekânlar hikâyeyi içinde taşır: gece vardiyasındaki bir benzin istasyonu, kapanmak üzere olan bir sinema, kar yüzünden yolu kapanmış bir dağ köyü. Mekânı seç ve sor: Burada kimler bir araya gelmek zorunda kalır?
5. Bir ikilemden başla
İki doğru arasında kalmak, iyi hikâyelerin sık rastlanan çıkış noktasıdır. Kardeşini korumak ile dürüst olmak arasında kalan bir karakter, seyirciyi de seçim yapmaya zorlar. Seni rahatsız eden ahlaki sorular, en güçlü fikirlerin kaynağıdır.
6. Bir görüntüden başla
Kafanda takılı kalmış tek bir görüntü yeter: yağmurda balkonda tek başına dans eden bir adam, boş bir sınıfta tahtaya yazılmış tek bir isim. Bu görüntünün öncesini ve sonrasını sor. Senaryo görsel bir yazı türü olduğu için görüntüden doğan fikirler çoğu zaman sahneye kolay taşınır.
7. Not defteri tut
Fikirler genelde masaya oturduğunda değil, yolda, kuyrukta, uykuya dalarken gelir. Telefonunda ya da cebindeki küçük bir defterde fikirleri hemen not al. Bir süre sonra bu notlar arasında bağlantılar görmeye başlarsın; iki yarım fikir birleşip tam bir hikâyeye dönüşebilir.
Fikrin bir senaryoya yeter mi, nasıl anlarsın?
Her fikir uzun metraj bir film taşımaz. Bazıları kısa film için idealdir, bazıları bir dizi dünyası kurabilir. Fikrini sınamak için şu soruları yanıtla:
- Kahramanın kim ve ne istiyor?
- Onu engelleyen ne?
- Başaramazsa ne kaybeder?
- Hikâye boyunca kahraman değişecek mi?
Bu sorulara net cevap veremiyorsan fikir henüz bir başlangıçtır. Bu kötü bir şey değil, yalnızca üzerinde biraz daha düşünmen gerektiğini gösterir. Tek bir anda geçen, kısa bir dönüşüm anlatan fikirler kısa filme; birçok karakterin uzun süre birlikte yaşadığı dünyalar diziye daha uygundur.
Fikri tek cümleye nasıl indirirsin?
Fikri sınadıktan sonra onu tek cümleye indir. Bu cümleye logline denir ve genellikle kahramanı, isteğini ve önündeki engeli içerir. Örneğin: Binanın yıkılacağını öğrenen yaşlı bir kapıcı, sakinleri kurtarmaya çalışırken yıllardır sakladığı bir sırrı açığa çıkarmak zorunda kalır. Bu cümleyi yazmakta zorlanıyorsan hikâyenin merkezini henüz bulamamışsın demektir. Fikri önce logline'a, sonra kısa bir sinopsise dönüştürme sürecini Fikirden Hikâyeye Atölyesi içinde birebir çalışıyoruz.
Kendin dene: yedi günlük fikir avı
Bir hafta boyunca her gün yukarıdaki yollardan birini kullanarak bir fikir yaz:
- Pazartesi bir anından bir duygu seç.
- Salı üç tane "ya şöyle olsaydı" sorusu yaz.
- Çarşamba gün içinde gördüğün bir insanı not et.
- Perşembe bir mekân seç ve orada kimlerin buluşacağını yaz.
- Cuma seni rahatsız eden bir ikilemi yaz.
- Cumartesi aklında kalan bir görüntüyü anlat.
- Pazar bütün notları oku, en çok merak ettiğin fikri seç ve logline'ını yaz.
Hafta sonunda elinde yedi fikir ve bir logline olacak. Hiçbiri mükemmel olmak zorunda değil; senaryo yazmaya başlamak için bir tanesi yeter.
Fikir bulurken hangi hatalar yapılır?
- Mükemmel fikri beklemek: Fikirler yazdıkça gelişir, bekledikçe değil.
- Çok büyük başlamak: İlk senaryo için az karakterli, tek ana mekânlı bir hikâye daha yönetilebilir.
- Fikri herkese anlatıp tüketmek: Yazmadan önce çok anlatmak, yazma isteğini azaltabilir.
- Yalnız konu düşünmek: Konu, karakter ve sorun olmadan hikâyeye dönüşmez.
Fikir kontrol listesi
- Fikrimde bir karakter, bir durum ve bir sorun var.
- Kahramanın ne istediğini biliyorum.
- Onu engelleyen şeyi biliyorum.
- Fikrin kısa film mi, uzun metraj mı, dizi mi olduğuna karar verdim.
- Fikri tek cümleyle yazabiliyorum.
Format ve sahne yazımını öğrenip ilk sayfaya geçmek istediğinde Temel Senaryo Eğitimi bu adımı birlikte atmak için var. Bugün ise yalnızca defterini aç ve aklına gelen ilk "ya şöyle olsaydı" sorusunu yaz.