Senaryo Sözlüğü
Senaryo yazarken ve okurken karşına çıkan terimlerin kısa, anlaşılır açıklamaları. Logline’dan tretmana, alt metinden pilot bölüme kadar.
A
Aksiyon
Senaryoda kameranın göreceği ve mikrofonun duyacağı her şeyi şimdiki zamanla anlatan bölüm. Karakterin ne düşündüğü değil, ne yaptığı yazılır.
Alt metin
Karakterin söylediğinin altında yatan, söylemediği asıl anlam. İyi sahnelerin gerilimi çoğu zaman buradan gelir. Bkz. Alt metin nedir?
Amaç
Karakterin hikâye boyunca elde etmeye çalıştığı somut şey. Seyircinin izlerken takip ettiği soruyu doğurur.
Ana karakter
Hikâyenin etrafında döndüğü, kararlarıyla olayları ilerleten karakter. Seyirci hikâyeyi onun gözünden yaşar.
Ara kesme
İki ayrı mekândaki olayların aynı anda geçtiğini göstermek için aralarında gidip gelme. Gerilim sahnelerinde sık kullanılır.
A hikâyesi
Bir dizi bölümündeki ana olay örgüsü. B ve C hikâyeleri ona paralel ilerleyen ikincil örgülerdir.
Ç
Çatışma
Karakterin istediği ile önüne çıkan engel arasındaki gerilim. İç, kişiler arası ya da dış çatışma olabilir. Bkz. Çatışma türleri
Çekim listesi
Yönetmenin sahneleri hangi açılarla ve çekimlerle anlatacağını sıraladığı liste. Senaristin değil, yönetmenin işidir.
Çekim senaryosu
Sahnelerin numaralandığı, yapım için son hâline getirilmiş senaryo sürümü.
Çözülme
Doruktan sonra yeni düzenin gösterildiği kısa bölüm. Seyirciye nefes aldırır ve karakterin değişimini mühürler.
D
Diyalog
Karakterlerin konuşmaları. İyi diyalog bilgi aktarmaktan çok karakteri ve çatışmayı gösterir. Bkz. Diyalog nasıl yazılır?
Dizi bibliyası
Bir dizinin dünyasını, karakterlerini, ana hikâye çizgisini ve sezon planını anlatan proje belgesi.
Doruk
Ana çatışmanın en yüksek gerilimle çözüme ulaştığı sahne ya da sahneler dizisi. Kahramanın gerçekte kim olduğu burada görünür.
Dönüm noktası
Hikâyeyi yeni bir yöne çeviren, karakteri geri dönülmez bir karar vermeye zorlayan an. Genellikle perde geçişlerinde yer alır.
Dramaturji
Bir metnin yapısını, karakterlerini ve anlamını çözümleyip geliştirme işi. Oyuncu dramaturjisi bu çözümlemeyi rol üzerinden yapar. Bkz. Oyuncular için sahne analizi
E
Ekran dışı
Görüntünün dışında olan ama sahnenin içinde bulunan karakterin konuşması için kullanılan ifade.
Ekspozisyon
Seyircinin hikâyeyi anlaması için gereken geçmiş ve durum bilgisi. Ustaca yazıldığında fark edilmez; çatışmanın içine yerleştirilir.
Engel
Karakterin amacına ulaşmasını zorlaştıran kişi, durum ya da iç zaaf. Engeller büyüdükçe hikâye tırmanır.
G
Geçiş
Sahne sonunda kesme, zincirleme gibi kurgu geçişini belirten satır (KESME:). Çağdaş senaryolarda yalnız anlam taşıdığında yazılır.
Geri dönüş (flashback)
Hikâyenin şimdiki zamanını keserek geçmişte yaşanan bir anı gösterme tekniği. Yalnız şimdiki sahneye bir şey kattığında işe yarar.
Görsel anlatım
Hikâyeyi diyalog yerine görüntülerle, eylemlerle ve nesnelerle anlatma becerisi. Sinema dilinin temeli budur.
Göster, anlatma
Duyguyu ve bilgiyi açıklamak yerine davranışla, görüntüyle aktarma ilkesi. Senaryo yazımının en temel kuralıdır.
İ
İç ses (dış ses)
Görüntü üzerine duyulan anlatıcı ya da karakter sesi; senaryoda karakter adının yanına (D.S.) gibi kısaltmayla yazılır.
İhtiyaç
Karakterin farkında olmadığı ama değişmek için gerçekten gereken şey. Çoğu zaman amaçla çelişir.
İleri atlama
Hikâyenin gelecekte geçecek bir anını önceden gösterme tekniği. Merak yaratmak için kullanılır.
K
Kahramanın yolu
Kahramanın sıradan dünyadan ayrılıp sınavlardan geçerek değişmiş olarak döndüğü klasik anlatı kalıbı.
Kanca
Seyirciyi ilk dakikalarda yakalayan soru ya da görüntü. Dizilerde bölüm sonundaki merak noktasına da denir.
Karakter adı
Diyaloğun üstünde büyük harfle yazılan konuşan kişinin adı. Karakter ilk kez göründüğünde aksiyonda da büyük harfle verilir.
Karakter arkı
Karakterin başından sonuna geçirdiği iç değişim. Düz ark değişmeyen, dönüşüm arkı değişen karakteri anlatır. Bkz. Karakter arkı nedir?
Karşı karakter
Ana karakterin amacına en güçlü biçimde karşı duran kişi ya da güç. Kötü olmak zorunda değildir; yalnızca başka bir şey ister.
Kırmızı ringa
Seyirciyi bilerek yanlış ipucuna yönelten hikâye unsuru. Gizem ve polisiye türlerinde sık kullanılır.
Kısa film
Genellikle 30 dakikanın altındaki film. Senaryosu tek bir duruma, tek bir değişime odaklandığında güçlü olur. Bkz. Kısa film senaryosu
Kışkırtıcı olay
Kahramanın gündelik düzenini bozan ve hikâyeyi başlatan olay. Seyirci asıl sorunun burada doğduğunu hisseder.
Kurgu
Çekilen görüntülerin sıralanarak filme dönüştürülmesi. Senarist kurguyu öngörerek yazdığında sahneler daha akıcı olur.
L
Logline
Hikâyeyi tek cümlede anlatan özet: kim, ne istiyor, önünde ne var. Yapımcının senaryoyu okuyup okumayacağına çoğu zaman bu cümleyle karar verilir. Ayrıntı için Logline nedir, nasıl yazılır?
M
Masa okuması
Çekim öncesinde oyuncuların ve ekibin senaryoyu baştan sona sesli okuduğu toplantı. Diyalog sorunları burada hemen duyulur.
Montaj sekansı
Zamanın geçtiğini ya da bir sürecin ilerlediğini kısa görüntülerle art arda gösteren bölüm.
Motivasyon
Karakteri harekete geçiren iç neden. Seyirci motivasyonu anladığında karakterin kararlarına inanır.
O
Orta nokta
İkinci perdenin ortasında, kahramanın hedefini ya da hikâyenin kurallarını değiştiren büyük olay. Sarkan ortayı toparlar.
Ö
Ön hazırlık ve karşılık
Hikâyenin başında bir ayrıntıyı ekip sonra o ayrıntıyı anlam kazanacak biçimde geri getirme. Yabancı kaynaklarda setup ve payoff olarak geçer.
Ön hikâye
Hikâye başlamadan önce karakterin yaşadıkları. Senarist bilir, seyirciye yalnız gerektiği kadarı gösterilir.
Özgün senaryo
Başka bir esere dayanmadan, doğrudan senaryo olarak yazılmış hikâye.
P
Parantez içi yönerge
Diyaloğun hemen üstüne parantezle yazılan kısa not: (fısıltıyla), (gülmeden). Oyuncunun yorumuna yer bırakmak için az kullanılır.
Pilot bölüm
Bir dizinin dünyasını, karakterlerini ve tekrar eden yapısını tanıtan ilk bölüm. Dizi projelerinde ilk istenen metindir. Bkz. Dizi senaryosu nasıl yazılır?
Pitching
Bir projeyi yapımcıya ya da kurula kısa, ikna edici bir sözlü sunumla anlatma.
Proje dosyası
Logline, sinopsis, karakterler, hedef kitle ve yazar bilgisini bir araya getiren sunum belgesi. Bkz. Proje dosyası ve pitching
R
Risk
Karakter başaramazsa kaybedeceği şey. Risk ne kadar kişisel ve somutsa seyirci o kadar bağlanır.
S
Saat
Hikâyeye konan zaman sınırı. Bir teslim tarihi ya da yaklaşan bir olay gerilimi kendiliğinden artırır.
Sahne
Tek mekânda, kesintisiz bir zaman dilimi içinde geçen dramatik birim. Her sahne hikâyede bir şeyi değiştirmelidir. Bkz. Sahne nasıl yazılır?
Sahne başlığı
Her sahnenin başındaki satır: iç ya da dış mekân, mekânın adı ve zaman. Örnek: İÇ. MUTFAK – GECE. Yapım ekibi çekim planını bu satırlardan çıkarır.
Sahne geçişi
Bir sahneden diğerine görüntü, ses ya da düşünce bağıyla akış sağlama. İyi geçiş kurguda temposu korur.
Sekans
Ortak bir amaca bağlanan ve kendi içinde başı, ortası, sonu olan sahneler dizisi.
Senarist
Film, dizi ya da diğer görsel yapımlar için senaryo yazan kişi. Bkz. Senarist nasıl olunur?
Senaryo formatı
Sahne başlığı, aksiyon, karakter adı, diyalog ve geçişlerin standart yerleşimi. Bir sayfa yaklaşık bir dakikalık perdeye karşılık gelecek biçimde düzenlenir. Bkz. Senaryo formatı
Senaryo okuması
Senaryonun bir okur ya da okuma ekibi tarafından değerlendirilmesi. Oyuncularla sesli okumaya masa okuması denir.
Senaryo yazım programı
Senaryo formatını otomatik düzenleyen yazılım. Final Draft, Fade In, Celtx ve WriterDuet en bilinenlerdir. Bkz. Senaryo yazım programları
Ses dışı (S.D.)
Karakterin sahnede bulunduğu hâlde görüntü dışında konuştuğunu belirten kısaltma; örneğin yan odadan seslenmesi.
Sezon arkı
Bir dizinin bütün sezon boyunca ilerleyen ve sezon finalinde çözülen büyük hikâye çizgisi.
Sinopsis
Hikâyenin başından sonuna, sonu da söylenerek yazılmış düzyazı özeti. Kısa sinopsis bir paragraf, uzun sinopsis bir iki sayfa olur. Bkz. Sinopsis nasıl yazılır?
T
Taslak
Senaryonun her yazım aşamasındaki sürümü. İlk taslak hikâyeyi kurmak, sonraki taslaklar onu güçlendirmek içindir.
Tema
Hikâyenin olaylarının altında söylediği şey; karakterin seçimleriyle ortaya çıkan fikir.
Ton
Hikâyenin seyirciye nasıl hissettireceği: hafif, karanlık, gergin, sıcak. Tür seçiminden sonra ikinci büyük karardır.
Tretman
Senaryodan önce hikâyenin sahne sahne, şimdiki zamanda ve düzyazıyla anlatıldığı ara metin. Diyalog yok denecek kadar azdır. Bkz. Tretman nedir?
Tür
Dram, komedi, gerilim, korku gibi seyircide belirli beklentiler yaratan hikâye ailesi. Her türün kendine özgü vaatleri vardır.
U
Uyarlama
Roman, öykü, oyun ya da gerçek bir olaydan yola çıkarak senaryo yazmak. Kaynak eserin hakları alınmadan yapılamaz. Bkz. Uyarlama senaryo
Uzun metraj
Sinema için yazılmış, genellikle 90–120 sayfalık senaryo. Bir sayfa yaklaşık bir dakika süre olarak hesaplanır.
Ü
Üç perde yapısı
Hikâyenin kuruluş, karşı karşıya geliş ve çözüm olarak üç bölüme ayrılması. Perdeler arasındaki dönüm noktaları hikâyenin yönünü değiştirir. Bkz. Üç perde yapısı
V
Vuruş (beat)
Bir sahne içinde karakterin tavrının ya da taktiğinin değiştiği en küçük dramatik birim.
Y
Yan karakter
Ana karakterin yolunda yardım eden, engel olan ya da onun bir yönünü yansıtan karakter.
Yeniden yazım
Senaryonun yapısını, karakterlerini ve sahnelerini geri bildirimle yeniden ele alma süreci. Senaryonun asıl yazıldığı yer burasıdır. Bkz. Yeniden yazım