Senaryon ne kadar iyi olursa olsun, bir yapımcının onu baştan sona okuması için önce ilgisini çekmen gerekir. Senaryo proje dosyası ve pitching, tam olarak bu işe yarar: projeni birkaç sayfada ve birkaç dakikada anlatıp karşındakini "devamını okumak istiyorum" demeye ikna etmek. Bu rehberde proje dosyasının bölümlerini ve sözlü sunumun inceliklerini adım adım ele alıyoruz.
Senaryo proje dosyası nedir?
Proje dosyası, senaryonun kendisi değil, onun vitrinidir. Yapımcı, kanal, platform ya da fon değerlendiricisi önce bu dosyayı okur ve senaryoyu isteyip istemeyeceğine karar verir. Bu yüzden dosya kısa, net ve okunması kolay olmalıdır. Uzun metraj bir film için birkaç sayfa çoğu zaman yeter; bir dizi projesinde sezon ve bölüm bilgisi eklendiği için dosya biraz daha kalınlaşır.
Proje dosyasında neler bulunur?
Standart bir proje dosyası genellikle şu bölümlerden oluşur:
- Kapak: Projenin adı, türü, süresi ve yazarın adı.
- Logline: Hikâyeyi tek cümlede anlatan özet.
- Kısa sinopsis: Bir iki paragrafla hikâyenin ana hattı.
- Uzun sinopsis: Bir iki sayfada başından sonuna hikâye, final dahil.
- Karakterler: Ana karakterlerin kısa tanıtımı.
- Niyet mektubu: Bu hikâyeyi neden anlatmak istediğin.
- Yazar özgeçmişi: Kısa ve ilgili bilgilerle.
Dizi projelerine bunlara ek olarak dizinin dünyası, sezon özeti ve ilk birkaç bölümün kısa anlatımı eklenir.
Logline kaç cümle olmalı?
Logline tek cümle olmalı, en fazla iki. İçinde üç şey bulunur: kim, ne istiyor, onu ne engelliyor. Örnek:
Annesinin ölümünden sonra baba evine dönen içine kapanık bir arkeolog, evin bodrumunda bulduğu mektuplarla ailesinin kasabadan neden kaçtığını öğrenmeye çalışırken, sırrı saklamak için her şeyi göze alan ağabeyiyle karşı karşıya gelir.
Bu cümle karakteri, hedefi ve çatışmayı aynı anda veriyor. Logline yazarken sıfatlardan çok eylemlere yaslan; "etkileyici bir hikâye" gibi değerlendirmeleri okura bırak.
Sinopsis nasıl yazılır?
Sinopsis, hikâyeyi şimdiki zamanda ve üçüncü kişi ağzından anlatır. Pazarlama metni değil, hikâye özetidir. En sık yapılan hata finali saklamaktır. Yapımcı hikâyenin nasıl bittiğini bilmek ister, çünkü hikâyeyi sonu üzerinden değerlendirir.
İyi bir sinopsis şu düzeni izler: karakteri ve dünyasını tanıt, kışkırtıcı olayı ver, karakterin hedefini netleştir, ana engelleri ve dönüm noktalarını anlat, finali ve karakterin vardığı yeri açıkla. Yan hikâyelerin hepsini yazma; yalnızca ana hattı etkileyenleri koru.
Karakter tanıtımı ve niyet mektubu
Karakter bölümünde her karakter için üç dört cümle yeter. Fiziksel tarifi kısa tut; asıl önemli olan karakterin ne istediği, neyden korktuğu ve hikâye boyunca nasıl değiştiğidir.
Niyet mektubu ise dosyanın en kişisel kısmıdır. Burada hikâyeyle senin aranda nasıl bir bağ olduğunu, neden şimdi anlatılması gerektiğini ve seyirciye ne hissettirmek istediğini yazarsın. Abartılı vaatlerden kaçın, samimi ve somut ol. "Bu kasabada büyüdüm ve bodrumlardaki eski mektupların ne çok hikâye sakladığını biliyorum" gibi bir cümle, uzun bir sanat manifestosundan daha çok şey söyler.
Proje dosyası nasıl görünmeli?
İçerik kadar sunum biçimi de önemlidir. Dosyayı sade bir düzende hazırla: okunaklı bir yazı tipi, yeterli satır aralığı, her bölüm için net bir başlık. Kalabalık süslemeler, renkli arka planlar ve uzun alıntılar okumayı zorlaştırır. Bir iki atmosfer görseli eklemek dosyaya ruh katabilir, ama görseller metnin önüne geçmemeli.
Dosyayı PDF olarak gönder ve dosya adına projenin adını ve senin adını yaz. Kapakta iletişim bilgilerin bulunsun. Göndermeden önce dosyayı yazım hatalarına karşı en az iki kez oku; özensiz bir dosya, iyi bir hikâyeye bile gölge düşürür. Son olarak dosyanın hangi sürümünü kime gönderdiğinin kaydını tut, çünkü proje geliştikçe dosya da değişecek.
Pitching nedir, nasıl yapılır?
Pitching, projeni sözlü olarak sunmaktır. Bir toplantıda, bir proje pazarında ya da kısa bir görüntülü görüşmede yapılabilir. Süre çoğu zaman kısadır; birkaç dakikada dikkat çekmen gerekir.
İyi bir sözlü sunum şu adımları izler:
- Kendini bir cümleyle tanıt.
- Projenin türünü ve süresini söyle.
- Logline ile başla.
- Ana karakteri ve onun derdini anlat.
- Hikâyenin ana dönüm noktalarını hızla geç.
- Bu hikâyeyi neden senin anlatman gerektiğini söyle.
- Soruları bekle.
Ezberden konuşma ama sunumu defalarca prova et. Bir hikâye anlatır gibi konuş, sayfaları okur gibi değil. Karşındakinin sorularını eleştiri değil ilgi işareti olarak gör.
Pitching sırasında sık yapılan hatalar
- Hikâyenin bütün ayrıntılarını anlatmaya çalışmak.
- Finali saklamak ya da "izleyince görürsünüz" demek.
- Projeyi başka eserlerle kıyaslayıp kendi sesini kaybetmek.
- Bütçe, oyuncu kadrosu gibi konularda gerçekçi olmayan iddialarda bulunmak.
- Süreyi aşmak.
Kendin dene: iki dakikalık sunum
- Projen için tek cümlelik bir logline yaz.
- Hikâyeyi beş cümlede anlat: başlangıç, kışkırtıcı olay, orta nokta, en karanlık an, final.
- Bu hikâyeyi neden anlatmak istediğini tek cümleyle söyle.
- Hepsini sesli olarak oku ve süreyi tut. İki dakikayı geçiyorsa kısalt.
- Sunumu bir arkadaşına yap ve ondan hikâyeyi sana geri anlatmasını iste.
Arkadaşın ana karakteri ve çatışmayı doğru anlatabiliyorsa sunum çalışıyor demektir. Proje dosyanı ve sözlü sunumunu birebir geri bildirimle hazırlamak istersen, Proje Dosyası ve Sunum Atölyesi içinde bu adımları senin projen üzerinden çalışıyoruz.
Kontrol listesi
- Logline'ım tek cümlede karakteri, hedefi ve engeli veriyor mu?
- Sinopsis finali açıkça anlatıyor mu?
- Karakter tanıtımları kısa ve isteğe odaklı mı?
- Niyet mektubum samimi ve somut mu?
- Dosya birkaç dakikada okunabilecek uzunlukta mı?
- Sözlü sunumumu süre tutarak prova ettim mi?
Sırada ne var?
Bugün projen için yalnızca logline ve kısa sinopsis yaz. Yarın onları sesli okuyarak düzelt. Hikâyenin kendisi hâlâ netleşmediyse, logline ve sinopsis aşamasını birebir çalışmak için Fikirden Hikâyeye Atölyesi iyi bir ara durak olur.