Senaryoda karakter yaratma, bir kişinin yaşını, mesleğini ve saç rengini belirlemekten çok daha fazlasıdır. İyi bir karakter üç direk üzerinde durur: ne istediği, neye gerçekten ihtiyaç duyduğu ve bu ikisinin arasındaki çatışma. Bu üçlüyü kurduğunda karakterin kâğıttan kalkar, sahnelerde kendi kararlarını vermeye başlar.
Karakter yaratmaya nereden başlanır?
Çoğu yeni yazar karaktere uzun bir biyografiyle başlar: doğum yeri, okulu, sevdiği yemek. Bu bilgiler bazen işe yarar ama hikâyeyi yürütmez. Başlangıç noktası şu soru olmalı: bu kişi hikâye boyunca neyin peşinde?
Karakteri bir eylemle tanımla. "Kırk yaşında, içine kapanık bir muhasebeci" bir tarif; "Kırk yaşında, emekli olmadan önce babasının dükkânını geri almak isteyen bir muhasebeci" ise bir başlangıç. İkinci cümlede hikâye kendiliğinden kıpırdar.
Amaç nedir? Karakter ne istiyor?
Amaç, karakterin bilinçli olarak peşinden koştuğu, dışarıdan görülebilen hedeftir. Seyirci bu hedefi kolayca anlayabilmeli ve karakterin ona ulaşıp ulaşmadığını görebilmelidir.
İyi bir amacın üç özelliği vardır:
- Somut: "Mutlu olmak" bir amaç değildir. "Yarışmayı kazanmak", "kızının velayetini almak", "köydeki okulu kapatmamak" amaçtır.
- Zor: Kolayca ulaşılan amaç hikâye üretmez.
- Önemli: Karakter için kaybetmenin bir bedeli olmalı.
Murat'ı düşün: otuz yaşında bir aşçı, kendi lokantasını açmak istiyor. Amaç net, görünür ve zor. Kirayı, ortağı, izinleri ayarlaması gerekiyor.
İhtiyaç nedir? Amaçtan farkı ne?
İhtiyaç, karakterin çoğu zaman farkında olmadığı iç eksikliktir. Amaç dışarıdadır, ihtiyaç içeride. Karakter amacına koşarken aslında ihtiyacıyla yüzleşir.
Murat'ın ihtiyacı, başkalarına güvenmeyi öğrenmek olabilir. Her işi kendi yapmaya çalıştığı için önceki işlerinden ayrılmıştır. Lokanta açma çabası onu ortaklarla, çalışanlarla, ailesiyle çalışmak zorunda bırakır. Hikâyenin sonunda lokantayı açsa da açmasa da, asıl soru güvenmeyi öğrenip öğrenmediğidir.
Bazı hikâyelerde karakter amacına ulaşır ama ihtiyacını kaçırır; bu acı bir son verir. Bazılarında amacını kaybeder ama ihtiyacını karşılar; bu da buruk ama umutlu bir son verir. Bu seçim hikâyenin ne söylediğini belirler.
Amaç ile ihtiyaç neden çatışmalı?
Karakteri ilginç yapan şey, amaç ile ihtiyacın birbirine ters düşmesidir. Murat lokantayı açmak için hızlı karar vermeli, ama güvenmeyi öğrenmek için yavaşlayıp başkalarını dinlemelidir. Her sahnede bu iki çekim arasında kalır.
Bu iç gerilim, dışarıdaki engellerle birleştiğinde sahnelere derinlik verir. Ortağı bir tarif değişikliği önerdiğinde Murat'ın sesini yükseltmesi yalnız bir tartışma değildir; seyirci onun asıl sorununu o anda görür.
Karakterin yarası ve geçmişi ne işe yarar?
Karakterin ihtiyacı çoğu zaman geçmişteki bir yaradan doğar. Murat'ın kimseye güvenmemesinin sebebi, babasının dükkânını bir ortağın dolandırıcılığıyla kaybetmesi olabilir.
Geçmişi yazarken şuna dikkat et:
- Geçmişi uzun geri dönüşlerle anlatmak zorunda değilsin. Bir eşya, bir cümle, bir tepki yeterli olabilir.
- Yaranın bugünkü davranışa etkisi görülmeli. Seyirci geçmişi bilmeden de davranışı fark etmeli.
- Her şeyi açıklama. Biraz boşluk, seyircinin karakteri merak etmesini sağlar.
Karakter hakkında senin bildiğin her şey sayfaya girmez. Ama bildiğin şeyler, karakterin sayfadaki her kararını tutarlı kılar.
Yan karakterler nasıl kurulur?
Yan karakterler ana karakterin ihtiyacını sınamak için oradadır. Her biri ana karakterin bir yüzünü gösterir ya da ona karşı bir seçenek sunar.
- Ayna karakter: Ana karakterin ihtiyacını çoktan karşılamış ya da tamamen kaçırmış biri. Murat'ın ablası her şeyi paylaşan, kalabalık bir ailede mutlu bir kadın olabilir.
- Karşıt karakter: Amaca doğrudan engel olan kişi. Lokantanın yerini almak isteyen zincir restoranın müdürü gibi.
- Yardımcı karakter: Ana karakteri ihtiyacına doğru iten kişi. Murat'ın yanında çalışmak isteyen genç bir komi.
Her yan karakterin de kendi küçük amacı olmalı. Yalnız ana karakterin işine yarayan karakterler karton gibi durur.
Ana karakter sevimli olmak zorunda mı?
Hayır. Seyircinin karakteri sevmesi gerekmez, ama onu anlaması ve merak etmesi gerekir. Kaba, bencil, hatta kötü kararlar veren bir karakter de seyirciyi sonuna kadar taşıyabilir; yeter ki neden öyle davrandığını sezebilelim.
Seyircinin karaktere bağlanmasını sağlayan birkaç yol var:
- Yetkinlik: Karakter bir işte gerçekten iyi. Murat mutfakta bir ustadır; seyirci onun elinin hızına hayranlık duyar.
- Haksızlığa uğramışlık: Karakterin başına hak etmediği bir şey gelir.
- Küçük bir iyilik: En sert karakterin bile kimsenin görmediği bir anda yaptığı küçük bir jest.
Bu yollardan birini ilk sahnelerde kullanmak, karakterin kusurlarını göstermene alan açar. Seyirci onu bir kez anladıysa, hatalarına da eşlik eder.
Kendin dene: amaç ve ihtiyaç kartı
Yazdığın ya da yazmak istediğin hikâyenin ana karakteri için bir kâğıdı ikiye böl:
- Sol tarafa karakterin amacını tek cümleyle yaz. Somut ve görünür olsun.
- Sağ tarafa ihtiyacını yaz. Karakter bunun farkında mı, değil mi, not et.
- Altına bu ikisinin çatıştığı üç somut durum yaz.
- Bu üç durumdan birini iki sayfalık bir sahneye dönüştür. Karakter sahnede ihtiyacını hiç söze dökmesin; yalnız davranışıyla göstersin.
Sahneyi bitirince bir arkadaşına okut ve karakterin neye ihtiyacı olduğunu sor. Doğru tahmin ediyorsa karakterin çalışıyor demektir. Bu kartı farklı karakterlerle haftalarca çalıştığımız Karakter Yaratma Atölyesi tam olarak bu sorular üzerine kurulu.
Kontrol listesi
- Karakterin amacı somut ve görünür mü?
- İhtiyacı amaçtan farklı ve içsel mi?
- Amaç ile ihtiyaç birbirine ters düşüyor mu?
- Karakterin geçmişindeki yara bugünkü davranışında görülüyor mu?
- Her yan karakterin kendi küçük amacı var mı?
- Karakter sahnelerde kendi kararını veriyor mu, yoksa olaylar onu sürüklüyor mu?
Bir sonraki adım
Bugün ana karakterin için amaç ve ihtiyaç kartını doldur, sonra senaryondaki ilk üç sahneyi bu karta bakarak oku. Karakterin ihtiyacını gösteren tek bir davranış bulamıyorsan, ilk değişikliği o sahnelerde yap. Format ve sahne temellerinde eksik hissediyorsan Temel Senaryo Eğitimi programına göz atabilirsin.